Lần đầu xem EURO, nhiều người hỏi cùng một câu. Sao đội xếp thứ ba vẫn được đi tiếp? Câu hỏi hợp lý, vì ở nhiều giải khác, đứng thứ ba ở vòng bảng thường đồng nghĩa với việc xếp hành lý về nước.
Câu trả lời nằm ở con số 24.
Đi đường nào để có mặt ở vòng chung kết
Trước khi có 24 đội tranh tài, còn một chặng dài hơn nhiều: vòng loại. UEFA tổ chức vòng loại cho các đội tuyển thành viên, chia thành nhiều bảng, đá sân nhà sân khách, kéo dài nhiều tháng trước giải. Những đội đứng đầu các bảng giành vé, còn một số suất cuối được phân định qua đường play-off.
Chi tiết chia suất có thể thay đổi giữa các kỳ, nên khi theo dõi một kỳ cụ thể, cách chắc nhất vẫn là đọc thông báo chính thức của UEFA.
Vòng bảng: 6 bảng, mỗi bảng 4 đội
24 đội được bốc thăm vào sáu bảng, mỗi bảng bốn đội. Trong bảng, mỗi đội gặp ba đối thủ còn lại một lần. Thắng được 3 điểm, hòa 1 điểm, thua không có điểm nào.
Sau ba lượt trận, hai đội đứng đầu mỗi bảng đi tiếp. Sáu bảng nhân hai là mười hai đội.
Vậy bốn chỗ còn lại lấy từ đâu? Từ sáu đội xếp thứ ba. Người ta đem sáu đội này ra so với nhau trên một bảng xếp hạng riêng, và bốn đội có thành tích tốt nhất được vào vòng 16 đội. Hai đội thứ ba kém nhất dừng bước, cùng với toàn bộ các đội xếp cuối bảng.
Đây là chỗ khiến vòng bảng EURO có không khí riêng. Một đội thua trận đầu chưa chắc đã hết cửa, nên các trận lượt cuối thường rất căng, vì nhiều đội cùng lúc phải ngó sang kết quả ở bảng khác. Cũng vì vậy mà bạn hay nghe bình luận viên nói đến chuyện “chờ kết quả” vào cuối vòng bảng.
Xếp hạng khi bằng điểm
Bằng điểm là chuyện thường. Khi đó, điều lệ đưa ra một chuỗi tiêu chí để tách các đội ra. Ở mức khái quát, thứ tự thường bắt đầu bằng thành tích đối đầu giữa chính các đội bằng điểm, sau đó mới đến hiệu số bàn thắng bại và số bàn thắng trên toàn vòng bảng. Còn bằng nữa thì có thêm những tiêu chí phụ khác.
Người mới không cần thuộc lòng hết.
Chỉ nên nhớ một điều: ở EURO, đối đầu trực tiếp được xét khá sớm, nên một trận thắng trước đối thủ cạnh tranh trực tiếp có giá trị lớn hơn vẻ ngoài của nó. Riêng việc so sánh các đội thứ ba ở những bảng khác nhau thì không thể dùng đối đầu, vì họ chưa gặp nhau, nên sẽ xét theo điểm số, hiệu số và các chỉ số tổng.
Vòng loại trực tiếp
Từ vòng 16 đội trở đi là thua thì về. Không có lượt về, không có cơ hội sửa sai. Thứ tự lần lượt là vòng 16 đội, tứ kết, bán kết và chung kết. EURO hiện không có trận tranh hạng ba.
Các cặp đấu ở vòng 16 đội được sắp sẵn trong điều lệ. Điểm hơi rắc rối là bốn đội thứ ba đi tiếp sẽ gặp ai: điều này phụ thuộc vào việc họ đến từ những bảng nào, và UEFA có một bảng ghép cặp định trước cho từng trường hợp. Vì thế lịch vòng 16 đội chỉ thật sự rõ ràng khi lượt trận cuối vòng bảng kết thúc.
Đếm thử cho vui. Vòng bảng có 36 trận, vòng loại trực tiếp có 15 trận, tổng cộng 51 trận cho một kỳ EURO 24 đội.
Hòa sau 90 phút thì sao
Ở vòng bảng, hòa là hòa, mỗi đội nhận một điểm. Ở vòng loại trực tiếp thì phải có đội đi tiếp.
Nếu hết 90 phút mà tỉ số vẫn hòa, hai đội đá thêm hai hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút. Bàn thắng ở hiệp phụ không còn tác dụng kết thúc trận ngay, cả 30 phút đều được đá trọn. Nếu sau hiệp phụ vẫn chưa phân thắng bại, trận đấu đi đến loạt sút luân lưu: mỗi đội sút năm quả, chưa xong thì sút tiếp từng lượt một cho đến khi có kết quả.
Luân lưu thì ai cũng sợ. Cầu thủ sợ, người xem cũng sợ.
Vì sao lại là 24 đội
EURO không phải lúc nào cũng đông như vậy. Giải từng chỉ có bốn đội ở vòng chung kết, rồi tám, rồi mười sáu, trước khi lên 24 từ kỳ 2016. Nếu muốn biết giải đấu đã thay đổi thế nào qua từng giai đoạn, bạn có thể đọc bài lịch sử EURO qua các cột mốc.
Hiểu thể thức rồi, phần còn lại là sắp xếp giờ giấc. Nhiều trận đá vào buổi tối theo giờ châu Âu, tức là khuya hoặc rạng sáng ở Việt Nam. Vài mẹo nhỏ để không kiệt sức sau một tháng giải nằm trong bài xem EURO từ Việt Nam sao cho đỡ mệt.
