Bằng điểm thì xếp thế nào? Luật phân hạng ở các giải vô địch lớn châu Âu

Ai hay mở bảng xếp hạng các giải châu Âu vào sáng thứ Hai chắc từng gặp cảnh này: hai đội cùng số điểm, đội có hiệu số tốt hơn lại đứng dưới. Thoạt nhìn tưởng trang web nhập nhầm. Thật ra không nhầm gì cả. Mỗi giải vô địch quốc gia tự đặt luật phân hạng khi bằng điểm, và các giải lớn không dùng chung một cách. Nắm được luật của từng nơi thì đọc bảng nhanh hơn, cũng đỡ phải cãi nhau với bạn bè vì một bậc trên bảng.

Điểm số trước, tiêu chí phụ sau

Phần gốc thì giải nào cũng giống nhau. Thắng được 3 điểm, hòa được 1 điểm, thua không có điểm nào. Mỗi giải đá vòng tròn hai lượt, nghĩa là mỗi đội gặp mọi đội còn lại hai lần, một trận trên sân nhà và một trận trên sân khách. Đội nhiều điểm hơn đứng trên, chuyện này không bàn cãi.

Tiêu chí phụ chỉ được đem ra khi hai hay nhiều đội có cùng số điểm. Và chính ở chỗ này, các giải lớn chia làm hai lối nghĩ.

Anh và Đức: cứ nhìn cột hiệu số

Premier League và Bundesliga chọn cách đơn giản. Khi bằng điểm, giải xét hiệu số bàn thắng bại của cả mùa trước tiên. Hiệu số vẫn bằng nhau thì tới số bàn thắng ghi được. Cách này có cái lợi là ai cũng tự kiểm được, vì bảng xếp hạng nào cũng in sẵn cột hiệu số. Một trận thắng đậm trước đội cuối bảng cộng vào hiệu số y như một trận thắng đậm trước đội đầu bảng. Bàn nào cũng là bàn.

Tây Ban Nha và Ý: đối đầu được xét trước

La Liga và Serie A nghĩ khác. Khi các đội bằng điểm, giải nhìn vào thành tích đối đầu trực tiếp giữa chính những đội đó. Đầu tiên là điểm giành được trong các trận gặp nhau, rồi tới hiệu số bàn thắng bại trong các trận ấy. Chỉ khi phần đối đầu vẫn chưa tách được thì hiệu số chung cả mùa mới được dùng tới. Nói gọn, ở hai giải này, thắng đúng đối thủ đang cạnh tranh trực tiếp có sức nặng hơn thắng thật nhiều bàn trước các đội khác. Một đội có hiệu số kém hơn hẳn vẫn có thể đứng trên, miễn là đã thắng đội kia trong những lần chạm trán.

Đọc bảng xếp hạng cho đúng

Bảng xếp hạng bằng tiếng Việt thường viết tắt khá gọn. Người mới xem dễ lẫn giữa các cột, nên điểm qua từng cột một:

  • Tr: số trận đội đã đá tính tới thời điểm đó.
  • T, H, B: số trận thắng, hòa và bại.
  • BT: số bàn thắng đội ghi được.
  • BB: số bàn đội để thủng lưới.
  • HS: hiệu số, lấy BT trừ BB.
  • Đ: điểm, bằng số trận thắng nhân 3 cộng số trận hòa.

Với Premier League hay Bundesliga, khi hai đội cùng cột Đ, nhìn sang cột HS là đủ, rồi tới cột BT nếu cần. Với La Liga hay Serie A thì khác: hai đội cùng điểm mà thứ tự có vẻ ngược với cột HS, gần như chắc chắn lý do nằm ở các trận đối đầu. Khi ấy nên mở trang kết quả bóng đá để xem lại tỷ số hai lượt đối đầu giữa hai đội. Bảng tổng không cho bạn thấy điều đó.

Mẹo nhỏ là kiểm cả cột Tr. Hai đội bằng điểm nhưng một đội đá ít hơn một trận thì vị trí hiện tại mới chỉ là tạm. Đội còn trận chưa đá có thể vượt lên ngay vòng sau, dù tiêu chí phụ đang nghiêng về đội kia.

Vì sao bảng giữa mùa có thể đảo thứ tự

Đây là chỗ hay gây bối rối nhất. Ở Anh và Đức, thứ tự giữa hai đội bằng điểm chỉ đổi khi cột hiệu số đổi. Mỗi vòng đấu đều có thể làm hiệu số nhích lên hay tụt xuống, nhưng logic thì luôn rõ ràng và nhìn bảng là thấy.

Ở Tây Ban Nha và Ý, giữa mùa các đội thường chưa đá đủ cả lượt đi lẫn lượt về với nhau. Thành tích đối đầu lúc đó mới chỉ dựa trên một trận, có khi chưa có trận nào. Tới khi lượt đối đầu thứ hai diễn ra, cán cân có thể lật lại. Hai đội vẫn bằng điểm, cột hiệu số chung chẳng đổi bao nhiêu, vậy mà thứ tự trên bảng đã khác.

Giả sử đội A thắng đội B ở lượt đi với cách biệt một bàn. Tới lượt về, B thắng lại với cách biệt hai bàn. Nếu cuối cùng hai đội bằng điểm, B có lợi thế ở hiệu số đối đầu, kể cả khi hiệu số chung của A đẹp hơn. Người chỉ nhìn bảng sẽ thấy khó hiểu. Người đã xem lại hai trận thì hiểu ngay.

Vì vậy, với hai giải này, đừng vội kết luận đội nào chắc suất khi các đội cạnh tranh còn chưa gặp nhau đủ hai lần. Vị trí trên bảng lúc đó mới phản ánh một phần câu chuyện.

Giải đấu khác, luật khác

Chuyện tiêu chí phụ không chỉ có ở giải quốc nội. Các giải đấu đội tuyển như EURO cũng có bộ tiêu chí riêng để xếp các đội bằng điểm trong vòng bảng, do chính giải đấu đó quy định, không lấy nguyên từ luật của giải vô địch quốc gia nào. Ai muốn hiểu vì sao vòng bảng EURO có những phép tính riêng có thể đọc thêm bài giải thích thể thức EURO 24 đội trên trang.

Còn với bốn giải vừa kể, chỉ cần nhớ một điều. Anh và Đức nhìn hiệu số. Tây Ban Nha và Ý nhìn đối đầu trước. Lần tới thấy hai đội bằng điểm mà thứ tự có vẻ lạ, bạn sẽ biết phải tìm lý do ở đâu.